De meeste ouders voelen zich onzeker wanneer hun baby wakker wordt en ontroostbaar begint te gillen. Waarom gebeurt dit? Wat moet je doen? En is dit normaal?

Bij sommige baby's gebeurt het plotseling, nadat ze wekenlang goed hebben geslapen. Andere worden regelmatig gillend wakker.

De ene baby is snel te kalmeren, de andere niet.

De oorzaken kunnen heel uiteenlopend zijn. Maar één ding mag je zeker weten: je bent niet de enige die hiermee worstelt.

In dit artikel ontdek je 15 mogelijke redenen (die per leeftijd heel verschillend kunnen zijn) waarom je baby wakker wordt en ontroostbaar gilt, en wat je er telkens aan kunt doen.

(En als je in het algemeen worstelt met de slaap van je kleine schat, kijk dan zeker eens naar onze babyslaapcursus.)

Je baby wordt gillend wakker? 15 mogelijke redenen en wat je telkens kunt doen

Baby's zijn heel gevoelig als het om hun slaap gaat. Veel gevoeliger dan wij volwassenen. Houd bovendien in gedachten dat huilen het enige communicatiemiddel is dat (vooral jongere) baby's hebben om de aandacht te trekken.

Voordat ik met de lijst van 15 mogelijke oorzaken voor het huilen (en wakker worden) van je baby begin, wil ik je nog een paar dingen meegeven:

Elke baby is anders en laat op zijn eigen manier zien wat hem dwarszit. Ik probeer hier zo goed mogelijk redenen en oplossingen te geven, maar voor een concreet probleem bestaat er zelden één methode die het meteen oplost.
Ook met deze uitgebreide lijst is het soms niet makkelijk om de juiste oorzaak te vinden. Vaak is het een kwestie van testen en uitproberen. Heb je hulp nodig, kijk dan gerust naar mijn begeleidingsmogelijkheden.
In de meeste gevallen kun je slaapproblemen thuis oplossen (ook al is het niet altijd makkelijk), en is een bezoek aan de arts niet per se nodig. Maar heb je te maken met terugkerende huilbuien of ben je heel onzeker, aarzel dan niet om je huisarts of consultatiebureau om raad te vragen. Dit artikel vervangt geen medisch advies.

Lichamelijke oorzaken

Lichamelijke oorzaken zijn altijd het eerste wat je zou moeten uitsluiten om te achterhalen waarom je baby huilt. Hier kunnen heel verschillende dingen de aanleiding zijn.

1. Honger (1 tot 6 maanden)

Een van de meest voor de hand liggende redenen voor het huilen is simpelweg honger (baby's hebben een heel sterk hongergevoel!). En juist bij baby's die jonger zijn dan 4 maanden is honger de belangrijkste reden voor hevig huilen midden in de nacht.

Houd er rekening mee dat kleine baby's om de 2 tot 3 uur willen drinken. En tot 6 maanden mag je ervan uitgaan dat je baby ook 's nachts nog honger heeft.

En nog een tip

Let erop dat je kleine schat niet steeds tijdens het voeden (borst of fles) in slaap valt. Hij zou nog wakker moeten zijn wanneer hij (het liefst liggend) in slaap valt, zodat hij geen ongewenste inslaapassociatie ontwikkelt. (Daarover later meer.)

2. Een passende slaapomgeving (elke leeftijd)

Controleer vervolgens of de slaapomstandigheden voor je baby kloppen: is het te warm of te koud in de kamer (en is je kleintje daar niet op gekleed)? Is de luier misschien te nat of vol?

Voel in de nek van je kind of het hem te warm is. En als je 's nachts moet verschonen, doe dat dan zo stil mogelijk en bij gedimd licht, zodat je baby makkelijker weer verder slaapt.

Ook harde geluiden, muggen, een verandering in het licht of andere prikkels van buitenaf kunnen de slaap van je baby verstoren terwijl hij eigenlijk nog moe en slaperig is. Vooral wanneer dit midden in een slaapcyclus gebeurt, is schel gillen niet ongewoon.

Meer over dit onderwerp (en over een paar andere) vind je in onze babyslaapcursus.

3. Buikkrampjes (1 tot 4 maanden)

Als je baby ontroostbaar huilt, zijn buikje lijkt op te trekken en niet te kalmeren is, kan het met buikkrampjes te maken hebben.

Een opgeblazen buikje kan flinke last en pijn veroorzaken. Gebalde vuistjes en kronkelen zijn ook tekenen van buikkrampjes.

Als dit vaker voorkomt, bespreek het dan met je huisarts of consultatiebureau.

Bij twee van onze kinderen hadden we last van buikkrampjes. We hebben toen geprobeerd onze voeding wat aan te passen, wat gedeeltelijk verlichting bracht.

4. Doorkomende tandjes (vanaf 4 maanden)

Je baby wordt wakker en gilt ontroostbaar, misschien omdat er net een tandje doorkomt.

Juist wanneer je baby tussen de 4 en 6 maanden oud is, kun je het eerste tandje verwachten. (Sommige baby's wachten echter tot de 12e maand op hun eerste tandje.) Vaak zie je van het tandje zelf pas een tot twee weken later iets.

Zoals zo vaak reageren baby's ook op doorkomende tandjes heel verschillend. Waar de een er nauwelijks iets van laat merken, heeft de ander veel pijn, die zich vooral 's nachts uit.

Naast lichte koorts en pijn zijn er nog andere mogelijke signalen die op tandjes wijzen:

Heel typisch is het voortdurend bijten op handjes en andere voorwerpen.
Een algemene onrust. De baby is meer aan het zeuren en huilt veel meer.
Vaak kwijlt het veel.
Gezwollen tandvlees.
Soms eten baby's in deze periode minder.
Diarree is mogelijk.
Een grotere behoefte aan lichaamscontact en nabijheid.

Als je baby overdag deze signalen laat zien en 's nachts plotseling schel gilt in zijn slaap, dan zijn de tandjes waarschijnlijk de boosdoener.

Wat te doen als je baby tandjes krijgt?

Wat kan helpen is een bijtring (eventueel gekoeld), een koud nat washandje, tandgel of, als het echt pijnlijk is, af en toe een licht pijnstillertje.

5. Ziekte (elke leeftijd)

Behalve tandjes kan natuurlijk ook ziekte een sterk ongemak veroorzaken.

Hoest, verkoudheid, oorontstekingen ... je herkent ze vaak aan het gedrag van je kind, omdat het zich nauwelijks of niet laat kalmeren en steeds aan zijn oortjes, oogjes of neus wrijft of trekt. Meestal heeft het dan ook verhoging of koorts. Ook diarree kan voorkomen.

In dat geval bespreek je het beste meteen met je huisarts wat je kunt doen.

Fases

Tijdens zijn groei maakt je kind verschillende fases door, die heel uiteenlopende gevolgen kunnen hebben. Vooral bij oudere baby's (vanaf ongeveer 9 maanden) wordt het nachtelijke wakker worden eerder een kwestie van ontwikkeling dan van iets lichamelijks.

6. Verlatingsangst (vooral 9 tot 12 maanden)

De meeste baby's maken tussen 9 en 12 maanden een belangrijke ontwikkelingsstap door, waarbij hun waarneming flink toeneemt. Ze leren mensen nog makkelijker van elkaar te onderscheiden. En opeens merken ze het wanneer hun vertrouwde persoon de kamer verlaat of niet meer te zien is. Dat vinden ze helemaal niet fijn, en het kan angst bij hen oproepen. We noemen dit verlatingsangst.

In deze fase zijn baby's extra aanhankelijk en willen ze zo min mogelijk van je gescheiden zijn.

Dit gedrag is eigenlijk positief, want het getuigt van een gezonde en natuurlijke ontwikkeling. Maar samen met een enorme lichamelijke ontwikkeling (leren kruipen, gaan staan of zelfs de eerste woordjes) moeten al die nieuwe indrukken verwerkt worden. En dat gebeurt heel vaak, net als bij ons volwassenen, 's nachts.

Bovendien kan het nu verwarrend voelen voor je baby als hij 's nachts wakker wordt en niet weet of jij er wel bent. Voorheen sliep hij misschien gewoon door, maar met de ontstane verlatingsangst begint hij nu schel te gillen.

Verlatingsangst (of emotionele behoeften in het algemeen) herken je vaak doordat baby's zich heel snel laten kalmeren zodra ze je zien of horen.

Mijn baby heeft verlatingsangst, wat kan ik doen?

Een paar tips om deze fase goed door te komen:

Speel spelletjes met je baby die de typische situaties oefenen waarin mama of papa even niet te zien is. Houd een paar seconden een doekje tussen jullie in en zeg 'Waar is mama? Kiekeboe!' Zo leert je baby steeds meer dat iets of iemand die je niet ziet, daarom nog niet weg is.
's Nachts kan een klein nachtlampje helpen, zodat de kamer niet helemaal donker is.
Vaste inslaaprituelen zijn heel waardevol. Ze helpen je kind tot rust te komen en zijn ook 's nachts (in verkorte vorm) toe te passen om je kleintje te kalmeren. Bovendien versterken ze de band tussen ouder en kind. (Meer daarover in onze babyslaapcursus.)
Streef in het algemeen naar een vredig en rustig inslapen. Net als bij ons volwassenen bepaalt het inslapen de hele nacht. (Lees ook: Vanaf wanneer en hoe baby's zelfstandig leren inslapen: de ultieme gids van de babyslaapexpert.)
Besef tot slot dat het een fase is. Je baby leert op dit moment iets heel belangrijks. En het fijne aan fases is dat ze ook weer voorbijgaan.

7. Ontwikkelingssprongen en groeispurten (elke leeftijd)

Ontwikkelingssprongen en groeispurten kunnen er in het algemeen voor zorgen dat je baby 's nachts ontroostbaar gilt.

Zitten, kruipen, lopen ... dit zijn spannende nieuwe vaardigheden die de slaap van je baby kunnen verstoren. Je kleintje moet deze ontwikkeling niet alleen mentaal verwerken, het kan ook gebeuren dat hij 's nachts in zijn bedje echt actief wordt en bijvoorbeeld tegen de spijlen staat zonder te weten hoe hij weer moet gaan zitten. (Het gevolg: hard gillen.)

Hier gaat het er vooral om dat je er voor je kind bent en hem door deze ontwikkeling heen begeleidt.

(Trouwens, ook veranderingen in het gezin kunnen ervoor zorgen dat je kleine schat veel te verwerken heeft en daarom huilt. Een nieuw broertje of zusje, een scheiding of een verhuizing zijn grote veranderingen waar ook kleine baby's heel gevoelig voor kunnen zijn.)

8. Slaapregressies (vanaf 3 maanden)

Ontwikkelingssprongen komen niet alleen, maar meestal samen met een zogenaamde 'slaapregressie' (ook wel een terugval in de slaap). We spreken van een terugval omdat bestaande goede slaapgewoontes (tijdelijk!) verloren gaan. Opeens wordt je baby vele keren per nacht wakker of valt hij maar heel moeilijk (weer) in slaap.

Vooral op de volgende leeftijden kun je een slaapregressie verwachten:

Slaapregressie van 4 maanden (lees ook: Overlevingstips voor de slaapregressie van 4 maanden (tussen 3 en 5 maanden): alles wat vermoeide mama's moeten weten)
Slaapregressie van 6/7 maanden (lees ook: Baby 6 maanden slaap, slaapbehoefte, wakkere fases en slaapproblemen)
Slaapregressie van 8/9 maanden (past hierbij: Baby 8 maanden slaap, het complete overzicht, en Baby 10 maanden slaap, het complete overzicht)
Slaapregressie van 11/12 maanden
Slaapregressie van 15 maanden
Slaapregressie van 18 maanden (lees ook: Zo kom je liefdevol en succesvol door de slaapregressie van 18 maanden)
2 jaar
3 jaar

Al deze fases hebben gemeen dat baby's op die leeftijd ook enorme ontwikkelingssprongen maken.

Meer daarover lees je in Slaapregressie: slaapt je baby opeens slecht?

Slaapproblemen

Je baby wordt gillend wakker, misschien omdat de slaapstructuur niet klopt. Zo kunnen een verkeerd slaapritme, oververmoeidheid of inslaapassociaties de oorzaak zijn van het wakker worden en huilen 's nachts.

Het goede nieuws is dat deze slaapstructuren vaak, als je weet hoe, goed te verbeteren zijn.

9. Het slaapritme van je baby (vanaf 4 maanden)

De slaapbehoefte en het slaapritme van je kind veranderen van maand tot maand. Denk aan het aantal dutjes, de bedtijd, en de slaapbehoefte en wakkere tijden tussen de slaapmomenten.

Het loont in elk geval om dit voor je baby te controleren. Misschien merk je dat hij overdag te veel of te vaak slaapt. Of dat de wakkere tijden te lang zijn. Zulke onevenwichtigheden leiden vaak tot veelvuldig wakker worden en hevig huilen. Ook 's nachts.

Hier vind je meer informatie:

10. Slaapcycli (elke leeftijd)

Je baby gilt opeens schel in zijn slaap en je vraagt je meteen af: is dit normaal? Hoe erg is dit en overkomt het ook andere ouders?

Hier kan ik je geruststellen. Want om te beginnen worden we allemaal af en toe tussen twee slaapcycli in even wakker. Vaak gebeurt dat onbewust. We checken of alles om ons heen in orde is, draaien ons om en slapen gewoon verder. Bij baby's werkt dit in principe net zo (of het zou zich zo moeten ontwikkelen).

(Een slaapcyclus duurt bij volwassenen trouwens ongeveer 90 minuten en bij baby's ongeveer 60 minuten. Onze slaap bestaat dus uit een aaneenschakeling van slaapcycli.)

Om verschillende redenen slapen we in die tussenmomenten soms niet zomaar verder. Namelijk wanneer er iets niet is zoals we het verwachten. We horen een geluid, het is lichter dan normaal, enzovoort.

Ook baby's kunnen ergens ontevreden over zijn, en uiten dat dan met schel gillen. (Soms zijn ze zo van streek dat hun hartje flink bonst.)

Soms duren zulke huilbuien echter maar 1 tot 2 minuten en slapen ze daarna vanzelf verder (wacht dus eventueel even af voor je iets onderneemt).

Sommige kinderen vinden het lastiger om verder te slapen dan andere. Maar juist wanneer ze wat ouder zijn (vanaf 18 maanden) is een korte, rustige zin ('Alles is goed. Slaap maar lekker verder ...') vaak al genoeg om hen te helpen weer in slaap te komen.

Als baby's het niet op eigen kracht redden om verder te slapen, komt dat heel vaak door een van de volgende twee oorzaken: oververmoeidheid en inslaapassociaties.

11. Oververmoeidheid bij het inslapen (elke leeftijd)

De meeste ouders zijn verbaasd dat oververmoeidheid een reden kan zijn voor veelvuldig wakker worden 's nachts (of voor te vroeg wakker worden 's ochtends). Toch is het echt zo. Oververmoeide baby's hebben eerder moeite om tot rust te komen rond bedtijd en om de hele nacht door te slapen.

Probeer dus passende en optimale wakkere tijden voor je baby aan te houden (die uiteraard per kind verschillen) en leg je baby niet oververmoeid te slapen.

Lees ook: Help! Mijn baby is oververmoeid maar wil niet slapen.

12. Inslaapassociaties (vanaf 4 maanden)

Inslaapassociaties zijn een heel veelvoorkomende reden waarom je baby huilend wakker wordt, vooral tussen twee slaapcycli in.

Het gaat erom dat je baby dezelfde omstandigheden verlangt als bij het inslapen, ook wanneer hij 's nachts tussen slaapcycli door verder moet slapen. Zodra hij merkt dat de fopspeen, de borst of de fles er niet meer is, begint hij te huilen, omdat hij aan dit 'hulpmiddel' om in slaap te vallen gewend is geraakt en het nu weer wil.

Inslaapassociaties kunnen ook gedragen, gewiegd of geaaid worden zijn.

Daarom is het heel belangrijk dat je nadenkt over welke inslaapassociatie je voor je baby wilt, wetend dat je baby die hoogstwaarschijnlijk nog maandenlang 's nachts zal blijven vragen.

De meeste ouders in deze situatie, ik ook, proberen hun kleintje te leren zelfstandig in bed in slaap te vallen (liefdevol en bindingsgericht!). Want als hij dat eenmaal geleerd heeft, lukt het doorslapen ook veel beter.

Meer informatie hierover vind je in onze babyslaapcursus.

Overige

13. 'Purple crying' (0 tot 4 maanden)

Bij pasgeboren baby's is één tot twee uur huilen per dag niet ongewoon. Soms is het zelfs drie uur of meer.

Zulke baby's worden vaak 'huilbaby's' of 'krampbaby's' genoemd, al is die term twijfelachtig en zijn de oorzaken omstreden. (Als het om echte krampjes zou gaan, zou medicatie moeten helpen. Maar dat doet het vaak niet.)

In het Engels heeft zich voor deze huilfases, waarvoor geen duidelijke reden lijkt te zijn, de term 'Purple Crying' ingeburgerd. 'Purple' is een letterwoord dat urenlang ontroostbaar huilen beschrijft terwijl er eigenlijk niets aan de hand is.

Huilfases kunnen heel heftig zijn. Als ouders voelen we ons ontzettend radeloos, moe, teleurgesteld en machteloos. Want heel vaak helpen alle tips en trucs niets.

Maar één belangrijk ding mogen we als ouders niet vergeten:

Huilen is de enige manier waarop je baby kan communiceren. En: je baby huilt niet omdat jullie 'slechte' ouders zijn. Of door jullie onzekerheid. Voor baby's is de overgang van de buik naar de echte wereld gewoon enorm groot, en dat moeten ze eerst verwerken.

Wat kun je doen?

De beste tip die ik hierover kreeg is deze: probeer je baby te begeleiden in zijn verdriet, zijn frustratie, zijn 'gehuil'. Laat het idee los dat je hem koste wat het kost moet troosten, afleiden en stil krijgen. Net zoals we een ouder kind troosten dat verdrietig is of zich pijn heeft gedaan, mogen we dat ook doen bij onze baby's die op dit moment in een uitdagende fase zitten.

(Geen wonder dus dat babymassage, de vliegtuiggreep en medicijnen in zo'n situatie weinig uithalen.)

Houd vol. Ook deze fase gaat voorbij.

Meer informatie vind je in Je pasgeboren baby slaapt niet: zo kom je de eerste maanden door of in mijn e-book Slaapgeheimen voor pasgeborenen: wat kersverse ouders moeten weten.

14. Temperament (elke leeftijd)

Tot slot nog twee heel simpele, mogelijke redenen waarom je baby wakker wordt en ontroostbaar gilt.

De eerste reden is zijn temperament.

Ook het temperament van een kind kan verschil maken in het huilen. Waar de ene baby zachtjes voor zich uit ligt te mopperen, is de ander meteen met een krachtige stem aanwezig en laat hij je duidelijk weten dat hij iets nodig heeft.

15. Uitgeslapen! (elke leeftijd)

En dan de laatste mogelijke reden op mijn lijst: misschien is je baby gewoon uitgeslapen.

Waarom hij dan zo huilt?

Misschien omdat de slaap, de nacht, het inslapen of de tijd voor het slapen niet echt ontspannen was. Ook wij volwassenen worden niet altijd fris en vrolijk wakker om de dag te veroveren. Soms valt het ons zwaar en zijn we nog helemaal geradbraakt van een onrustige nacht.

Als je baby zo aan zijn wakkere fase begint, heeft hij waarschijnlijk eerst veel nabijheid, knuffels (afhankelijk van zijn type) of wat afleiding (een hapje, speelgoed) nodig.

Ik kan me veel dutjes herinneren die met hard huilen eindigden. In veel gevallen betekende dit dat mijn kleintje nog niet uitgeslapen was en nog wat rust nodig had. Als het kon, bleef ik nog even met hem in de donkere kamer om te knuffelen of om te voeden.

Samenvatting

Er zijn veel mogelijke redenen waarom je baby wakker wordt en luid gilt. De meeste zijn heel normaal en niet ernstig.

Bij jongere baby's ligt het meestal aan lichamelijke oorzaken zoals honger of tandjes, terwijl bij oudere baby's verlatingsangst, inslaapassociaties en slaapregressies een grotere rol spelen.

Zodra je hebt achterhaald wat de reden voor het huilen is (wat niet altijd meteen duidelijk is), kun je daar gericht op reageren en je baby helpen beter te slapen.

Mijn baby wordt gillend wakker? 15 redenen en oplossingen