Van twee dutjes naar één: wanneer is het genoeg, en wanneer nog niet?

Veel ouders vragen zich af vanaf wanneer hun kindje nog maar één keer per dag slaapt. In het beste geval gebeurt die overgang tussen de 14e en de 18e levensmaand. Toch brengt de stap van twee dutjes naar één ook uitdagingen met zich mee. Vooral wanneer je kleintje geneigd is die stap te vroeg te zetten. Dan volgen er vaak oververmoeidheid, slaapproblemen en een onrustiger verlopende dag.

Om slaapproblemen te voorkomen is het belangrijk om het juiste moment af te wachten. In dit artikel lees je wanneer het tijd is voor de overstap, en wanneer je beter nog even wacht.

Wanneer is het juiste moment voor de overstap?

Het ideale moment om van twee dutjes naar één middagslaapje te gaan, ligt tussen de 14e en de 18e levensmaand. In die periode is je kindje rijp genoeg om langere wakkere fases goed aan te kunnen, zonder oververmoeid te raken.

Waaraan zie je dat één dutje genoeg is?

Er zijn duidelijke signalen die laten zien dat je kindje eraan toe is om nog maar één keer per dag te slapen.

Dit zijn de belangrijkste tekenen:

• Verzet bij het inslapen: je kindje heeft bij een van de dutjes meer dan 20 minuten nodig om in slaap te vallen. Dat wijst erop dat het gewoon niet moe genoeg meer is.
• Weigeren van een dutje: je kindje begint regelmatig een dutje helemaal te weigeren, vooral het dutje in de middag.
• Vroeger wakker worden: je kindje wordt eerder wakker dan gewoonlijk, vaak al voor 06:00 uur 's ochtends.
• Onrustige of korte dutjes: een dutje duurt korter dan een uur, of wordt onregelmatig.
• Langere wakkere fases zonder moeheid: je kindje kan 4 tot 5 uur wakker blijven zonder tekenen van oververmoeidheid te laten zien.
• Veranderde nachtslaap: je kindje wordt 's nachts vaker wakker, of de bedtijd schuift steeds later om beide dutjes nog kwijt te kunnen.
• Goed humeur ondanks een overgeslagen dutje: je kindje blijft vrolijk en in balans, ook als een dutje er een keer bij inschiet.

Te vroeg omschakelen: wanneer, waarom en waarom het riskant is

Misschien merk je (net als heel veel andere ouders) dat je kindje al met 11 of 12 maanden een dutje begint over te slaan. Het lijkt net alsof je kleintje echt al zover is om van twee dutjes naar één te gaan.

Maar in de meeste gevallen is je kindje op dat moment nog helemaal niet toe aan die stap, en kunnen er daarna flink wat slaapproblemen ontstaan.

De achtergrond: waarom willen baby's al zo vroeg omschakelen?

Baby's ontwikkelen zich in sprongen. Rond het eerste levensjaar zijn ze vaak nieuwsgieriger, actiever en kunnen ze langer wakker blijven. Daardoor lijkt het alsof ze minder slaap nodig hebben. Bovendien verandert het slaapritme in die fase vaak, waardoor je zou kunnen denken dat je kindje het tweede dutje uit zichzelf wil opgeven.

Schakelt je kindje te vroeg om van twee dutjes naar één, dan raakt het al snel oververmoeid. En oververmoeidheid zorgt er weer voor dat je kleintje moeilijker inslaapt, onrustiger slaapt en misschien eerder wakker wordt. Niet zelden is je kindje overdag dan ook prikkelbaarder en zeuderiger. Kortom: de hele slaapkwaliteit gaat achteruit.

Wat kun je dan doen?

Je kunt die situatie voorkomen door het tweede dutje bewust te blijven aanbieden. Denk eens na over de momenten waarop het inslapen je kindje heel makkelijk afgaat. (Misschien tijdens een wandeling?)

Je kunt ook kijken of een kortere slaaptijd bij het tweede dutje helpt. Dan valt het dutje niet helemaal weg, maar pas je alleen de duur aan. Let er daarnaast op dat je vaste rituelen en routines aanhoudt, die je kindje laten voelen wanneer het slaaptijd is.

Met een beetje geduld en consequentie kun je de overstap naar één dutje uitstellen tot je kindje er echt aan toe is. En daarmee verzeker je zowel je kleintje als jezelf van de slaap die jullie allebei nodig hebben.

Bedenk daarbij dat dit "verzet" tegen het tweede dutje in de meeste gevallen maar van korte duur is. Het loont dus vaak om even vol te houden en het dutje te blijven aanbieden.

Hoe laat je de overgang naar één keer per dag slapen zacht verlopen?

Laat je kleine schat duidelijke tekenen zien dat de overstap nu echt aan de beurt is, dan kun je met wat geduld en flexibiliteit een zachte overgang van twee dutjes naar één begeleiden.

Dit zijn een paar strategieën die je kunnen helpen:

1. Verleng de wakkere fases stapje voor stapje: langere wakkere tijd in de ochtend helpt om het dutje naar de middag te verschuiven. Begin met 15 tot 30 minuten en bouw dat rustig verder uit.
2. Werk met flip-flop-dagen: op dagen dat je kindje extra moe is, kun je gewoon nog twee dutjes aanbieden om oververmoeidheid te voorkomen. Wij hebben het altijd zo gedaan dat we ons kind in die overgangstijd het tweede dutje als het ware bleven "aanbieden". Om de 2 tot 3 dagen nam het dat ook echt aan.
3. Een vroegere bedtijd: op de dagen dat er maar één dutje wordt gedaan, mag je kindje eerder naar bed. Zo voorkom je oververmoeidheid en dek je de slaapbehoefte van je kleintje.
4. Let op de slaapsignalen: je kindje laat met gapen, in de oogjes wrijven en onrust zien wanneer het moe is. Door daar goed op te letten, verloopt de overgang een stuk soepeler.
5. Houd geduld: het kan meerdere weken duren voordat het nieuwe ritme staat. Gun je kindje de tijd om aan het nieuwe dagritme te wennen.

Een flexibele aanpak, die aansluit bij wat jouw kindje op dat moment nodig heeft, maakt de overgang zacht en stressvrij.

Ik wens je veel succes en natuurlijk een goede nachtrust,

Je Sarah

Veelgestelde vragen

1. Is 12 maanden te vroeg voor nog maar één middagslaapje?

Ja, in de meeste gevallen is 12 maanden te vroeg om over te stappen op nog maar één middagslaapje.

Sommige baby's laten weliswaar de eerste tekenen zien dat ze eraan toe zijn, maar normaal gesproken vindt de overgang plaats tussen de 14e en de 18e levensmaand. (En uitzonderingen zijn er natuurlijk altijd!)

Te vroeg omschakelen leidt meestal tot oververmoeidheid, en dat veroorzaakt slaapproblemen overdag én 's nachts. Het is daarom belangrijk om het moment zorgvuldig te kiezen en op de eigen slaapgewoonten van je kindje te letten.

2. Wanneer zou ik de overstap moeten stimuleren?

Je kunt de overstap stimuleren wanneer je kindje meerdere duidelijke tekenen laat zien dat het toe is aan nog maar één dutje per dag.

Bij die tekenen horen: het tweede dutje vaak weigeren, langere wakkere fases zonder tekenen van oververmoeidheid, kortere of onrustigere dutjes en een onrustigere nachtrust.

Zie je die veranderingen meerdere weken achter elkaar consequent terugkomen, dan is het zinvol om de overstap stap voor stap te begeleiden, zodat het dagritme van je kindje weer stabiel wordt.

3. Welk dutje valt weg bij de overgang van 2 naar 1?

Om bij één dutje uit te komen, schuif je het ochtenddutje stukje bij beetje naar een later tijdstip, zodat het uiteindelijk midden op de dag valt.

Daardoor schuift ook het middagdutje wat naar achteren en wordt het korter, tot het op een gegeven moment helemaal wegvalt.

4. Hoe lang duurt de overgang van twee dutjes naar één?

De overgang van twee dutjes naar één kan meerdere weken tot een maand duren, afhankelijk van de eigen slaapgewoonten van je kindje.

5. Wat doe ik als de overstap niet lukt?

Verloopt de overstap naar één dutje niet zoals je had gehoopt, blijf dan flexibel. Je kindje laat misschien zien dat het nog steeds twee dutjes nodig heeft.

In dat geval kun je tijdelijk gewoon weer teruggaan naar twee dutjes per dag. Probeer de overstap dan langzamer aan te pakken door de wakkere tijden maar een heel klein beetje te verlengen. Kijk goed naar het gedrag van je kindje en pas het slaapschema daarop aan. Soms duurt het gewoon wat langer voordat het nieuwe ritme staat.