Baby 's nachts urenlang wakker: oorzaken en wat echt helpt

Je baby wordt 's nachts opeens wakker en is helemaal niet meer moe? Hij brabbelt, speelt en wil absoluut niet meer in slaap vallen? En dat dan ook nog urenlang?

Als je dit leest, hoor je waarschijnlijk bij de ouders die midden in de nacht naast een klaarwakker kind liggen dat nergens meer heen wil. Die lange wakkere fases in het midden van de nacht worden in het Engels vaak "split nights" genoemd, en ze kunnen het hele gezin behoorlijk uitputten.

Er zijn redenen voor dit gedrag, en dus ook oplossingen. In dit artikel lees je wat je op zo'n moment kunt doen, en welke kleine veranderingen in jullie dagindeling ervoor zorgen dat de nachten weer rustiger worden.

Uit eigen ervaring

Ik weet nog goed hoe vaak ik bij mijn eerste baby's 's nachts door het huis liep. Voeden, aaien, wiegen: niets hielp. Het enige wat mijn kleintje wilde, was kruipen en bewegen. En ondertussen was ik moe en geïrriteerd. Vooral omdat ik wist dat ze de volgende ochtend gewoon weer vroeg wakker zou zijn en vermaakt wilde worden.

Gewoon neerleggen en laten spelen ("op een gegeven moment valt ze vanzelf wel weer in slaap") werkte natuurlijk ook niet. Was ik bij haar, dan begon ze te lachen en te kletsen. Maar zodra ik haar niet meer aandacht gaf, ging ze huilen.

Inmiddels weet ik uit mijn slaapbegeleiding dat heel veel ouders precies hetzelfde meemaken.

Blijft natuurlijk de vraag: waarom zijn baby's 's nachts urenlang wakker, en wat kun je eraan doen?

Waarom is mijn baby 's nachts urenlang wakker?

Over het algemeen geldt: in de meeste gevallen klopt de dagindeling niet helemaal, en dan vooral de verdeling van de slaap over het etmaal.

Deze dingen zijn vaak de oorzaak van lange wakkere fases 's nachts:

• Te vroeg naar bed gaan kan ervoor zorgen dat je baby zijn slaapbehoefte al vroeg in de nacht grotendeels heeft gedekt. Midden in de nacht is hij dan wakker en uitgerust.
• Slaapt je baby te veel dutjes of te lange dutjes overdag, dan bouwt hij tegen de avond te weinig slaapdruk op. Ook dat leidt tot wakkere fases in de nacht.
• Andersom kan te lang wakker blijven voor het slapengaan precies hetzelfde effect hebben: je baby raakt oververmoeid en heeft daardoor juist moeite om door te slapen. Oververmoeidheid zorgt sowieso, om hormonale redenen, voor heel veel slaapproblemen en kun je beter voorkomen. (Meer daarover lees je hier.)

Maar er kunnen ook andere oorzaken meespelen, vaak zelfs meerdere tegelijk:

• Je baby is nog een pasgeborene, vooral in de eerste drie maanden. In die periode is het circadiane ritme, oftewel het dag-nachtritme, nog niet ontwikkeld. Kleintjes kunnen dag en nacht simpelweg nog niet uit elkaar houden.
• Loopt de biologische klok van je baby niet meer gelijk met wat zijn lichaam nodig heeft, dan wordt hij soms midden in de nacht wakker, tot zijn natuurlijke slaapritme het weer overneemt. Dat kan ook door ontwikkelingsstappen of een verandering in het slaapschema komen, bijvoorbeeld wanneer er een dutje wegvalt.
• Het leren van nieuwe motorische vaardigheden, zoals kruipen of gaan staan, kan zo spannend zijn dat je baby 's nachts wakker wordt om lekker te oefenen.
• Ontwikkelingssprongen en slaapregressies spelen vaak een grote rol. Zulke tijdelijke terugvallen horen bij de eerste levensmaanden. Ze vallen meestal samen met groeifases waarin het slaappatroon verandert en je baby een tijdje slechter slaapt.
• Ook ziekte of stimulerende slaapassociaties, zoals voeden of dragen, kunnen ervoor zorgen dat je baby 's nachts langer wakker blijft.
• Is je baby gewend om met een vaste inslaaphulp in slaap te vallen, bijvoorbeeld voeden of wiegen, dan vraagt hij daar midden in de nacht net zo goed om. Ook dat rekt de wakkere fases op.
• En dan zijn er nog de tandjes. Doorkomende tandjes geven veel baby's een vervelend gevoel dat hen uit hun slaap haalt en het moeilijk maakt om weer in te dommelen.

Laten we nu kijken wat je kunt doen zodat je baby 's nachts weer rustig doorslaapt.

Mijn baby is urenlang wakker, wat doe ik nu?

Eerst een paar dingen die je op zo'n moment in de nacht concreet kunt doen:

1. Doe geen fel licht aan, ook je telefoon niet, zodat het dag-nachtritme niet nog verder verstoord raakt. Heel zwak licht helpt je baby juist om weer moe te worden.
2. Vaak hoef je je baby helemaal niet actief te troosten, omdat hij na een tijdje vanzelf weer in slaap valt. Je kunt gewoon bij hem blijven, zonder hem te veel te prikkelen.
3. Vermijd contact dat wakker maakt, zoals spelen of uitgebreid voeden. Dat houdt hem alleen maar langer wakker.
4. Sommige baby's slapen beter met witte ruis op de achtergrond, omdat dat een rustige omgeving creëert.
5. Vermoed je dat de tandjes de boosdoener zijn, dan kan het helpen om de klachten al vóór het slapengaan te verzachten. Denk aan een gekoelde bijtring of, in overleg met de huisarts of het consultatiebureau, een geschikt pijnstillertje.

Waarschijnlijk doe je de meeste van deze dingen allang. Juist daarom is het zo belangrijk om ook vooruit te kijken en het probleem bij de wortel aan te pakken:

Zo voorkom je lange wakkere fases 's nachts

1. De eerste en belangrijkste stap is om de slaaptijden grondig na te lopen. Kloppen de bedtijd, de tijden van de dutjes, de wakkere fases en de totale slaapbehoefte nog bij elkaar?
2. Meestal moeten er daarna slaaptijden worden bijgesteld. Vaak gaat het om het laatste dutje vóór de nacht, of om de bedtijd.
3. Let er ook op dat je baby overdag niet te veel en niet te weinig slaapt. Te veel slaap overdag verlaagt de slaapdruk, te weinig slaap leidt tot oververmoeidheid.
4. Zorg dat je baby overdag genoeg wakkere tijd heeft om slaapdruk op te bouwen. Frisse lucht, ander speelgoed of een badje helpen daarbij.
5. Geef hem overdag ruim de gelegenheid om nieuwe motorische vaardigheden te oefenen, zoals kruipen of staan. Dan is de drang om dat 's nachts te doen een stuk kleiner.
6. Zorg voor voldoende daglicht overdag, dat ondersteunt het dag-nachtritme, en dim het licht in de uren voor het slapengaan.
7. Kijk kritisch naar de slaapomgeving. Is de kamer rustig, donker en aangenaam koel? Een prikkelarme omgeving helpt lange wakkere fases voorkomen.
8. En dan de belangrijkste: zorg voor regelmaat. Een vaste dagindeling met duidelijke slaap- en waaktijden stabiliseert het dag-nachtritme en is je beste bescherming tegen doorwaakte nachten.

Met deze aanpak zal de slaap van je kleintje hopelijk snel beter worden.

Op weg naar goede nachten

Houd in je achterhoofd dat baby's heel verschillende slaapbehoeftes hebben. De een heeft nu eenmaal minder slaap nodig dan de ander. Gebruik algemene tabellen over slaapbehoefte dus als richtlijn, maar kijk vooral naar je eigen kind en zijn signalen van moeheid. Op basis daarvan pas je het dagritme aan.

En bedenk ook: het kan een paar dagen tot een paar weken duren voordat een baby aan een nieuw slaapritme gewend is. Reken dus op wat tijd voordat je echt verbetering ziet.

Ik wens je veel succes en een goede nachtrust,

Je Sarah